UvA-logo Kaart van Noordwest-Frankrijk, 1598

Meer details: 791 kb

Caletensium et Bononiensium ditionis accurata delineatio / descripta & edita a Nicolao Nicolai Delphinate Parisijs 1558 = Veromanduorum eorumque confinium exactissima descript. / Iohanne Surhonio auctore.
Schaal [ca. 1:200.000] elk.
[Antwerpen : Plantijn, 1598].
2 kaarten op 1 blad : kopergravure ; 33 x 22,5 cm en 33 x 20,5 cm, tezamen 34 x 47 cm.
Cum privilegio.
Tweede koperplaat, die vanaf 1598 in gebruik was.
Verso: blank.
Vermoedelijk afkomstig uit een atlas factice.
Van den Broecke, Ortelius atlas maps 45a+b; Karrow, Mapmakers sixteenth century 1/17a, 1/18a; Koeman, Atlantes Neerlandici Ort 32 [139]; Meurer, Fontes 139a, 139b.
* Kaartenzl O.K. 165.

Het komt meermalen in het Theatrum voor dat twee kleine kaarten van verwante regio's op één blad zijn afgedrukt. Soms zijn het er wel eens drie of meer. Op deze wijze kon zo efficiënt mogelijk met de beschikbare bladruimte (en met de koperplaat) omgesprongen worden. De kaarten konden een nevengeschikte betekenis hebben, zoals hier, maar er werd ook gewerkt met kleinere inzetkaartjes. Het kwam in het eerste geval wel eens voor dat er van meer dan één koperplaat gebruik werd gemaakt, maar Ortelius liet de afzonderlijke kaarten praktisch altijd op één bladvullende koperplaat graveren. Bibliografisch kunnen deze kaartjes voor problemen zorgen, zeker als men slechts een deel van zo'n kaartblad in handen krijgt.
Op de linkerkaart, van het gebied rond Calais en Boulogne, vermeldt Ortelius niet alleen de naam van de oorspronkelijke auteur maar ook het jaartal. In 1558 verscheen namelijk het vierbladige voorbeeld in houtsnede van de hand van Nicolas de Nicolay. Slechts één exemplaar is daarvan overgebleven, in de Bibliothèque Nationale te Parijs. Rechts zien we de kaart van het voormalige graafschap Vermandois, met zijn hoofdstad Saint-Quentin. Het werd in 1213 aan de Franse Kroon onttrokken. Vandaar ook dat de kaart in te passen is in de reeks handschriftkaarten die vader en zoon Jacques en Jean de Surhon, werkend voor Karel V, maakten van de gewesten langs de zuidgrens van de Nederlanden.
Deze kaartcombinatie werd meteen in de eerste druk van het Theatrum opgenomen. Blijkbaar was de plaat in 1598 onbruikbaar geworden. Toen werd de koperplaat van de hier beschreven versie in gebruik genomen. Van deze gelegenheid werd gebruik gemaakt om de kaart van Vermandois, die oorspronkelijk op het zuiden georiënteerd was, om te draaien met het noorden boven. Als het jaar '1558' van de kaart verwijderd is hebben we te maken met een tweede staat, die in 1612 verscheen.