UvA-logo Kaart van de noordelijke gebieden, 1570

Meer details: 823 kb

Verso:

Meer details: 656 kb

Septentrionalium regionum descrip.
Schaal [ca. 1:10.000.000].
[Antwerpen : Van Diest, 1570].
1 kaart : kopergravure, handgekleurd ; 36 x 49 cm.
Cum privilegio.
Tweede staat die, vanaf 1579, een wat zwaardere accentuering van de kusten vertoont.
Verso: Franse tekst, signatuur 90.
Uit: Thť‚tre de l'Univers 1587.
Van den Broecke, Ortelius atlas maps 160.2; Karrow, Mapmakers sixteenth century 1/65; Koeman, Atlantes Neerlandici Ort 1A-1D [45]; Meurer, Fontes 45.
* Kaartenzl 31-12-16 / 1439M [KNAG].

Een van de gebieden die in de tweede helft van de zestiende eeuw het meest in beweging waren - in cartografisch opzicht - was het gebied boven de poolcirkel. Met de verdere uitbreiding van de handelscontacten in het hoge noorden, nam ook de kennis van dit gebied met sprongen toe. In de overgangszone van bekend naar onbekend werd het kaartbeeld steeds leger en steeds fantasierijker, hypothetischer zo u wilt. Dit in tegenstelling tot de echte zeekaarten van het gebied die zich in het algemeen beperkten tot wat de zeeman met zijn eigen ogen had waargenomen. Het beeld van ScandinaviŽ is grotendeels gebaseerd op de door Ortelius in zijn 'Catalogus Auctorum' vermelde Olaus Magnus. Maar er zijn veel elementen die uit allerlei bronnen geput zijn. De meest opmerkelijke zijn de niet-bestaande eilanden die in het noorden en noordwesten van de oceaan voorkomen. Al in het begin van de zestiende eeuw slopen deze zaken het kaartbeeld van de nieuwe kaarten in Ptolemaeus-uitgaven binnen. Zo laat ook de kaart van de reis van de gebroeders Zeno (1380), getekend door nazaat NicolÚ Zeno uit 1561 de vele imaginaire eilanden zien die Mercator vervolgens overnam. De puzzel hoe Zeno aan deze informatie kwam is nog altijd niet afdoende opgelost. De grote pooleilanden, door Mercator geÔntroduceerd, kwamen al eerder ter sprake. Ondanks alle fantasie en fouten vormt de kaart van Ortelius een prachtig overzicht van de stand van de wetenschap met betrekking tot de noordelijke gebieden. Er zou in de komende decennia veel veranderen.
Ofschoon de kaart sedert de jaren negentig sterk begon te verouderen bleef hij toch tot in de laatste edities van het Theatrum voorkomen. 'Officieel' zijn er vier staten bekend. Afhankelijk van de definitie van wat een staat precies is, zijn er nog wel meer variaties van deze duizenden malen afgedrukte koperplaat bekend.