UvA-logo Twee boekwerken uit het bezit van Abraham Ortelius

De Geographia van Ptolemaeus, uitgave Lyons-Vienne 1541 (editio secunda Serveti)
Claudii Ptolemaei Alexandrini Geographicae enarrationis, libri octo : ex Bilibaldi Pirckeymheri tralatione, sed ad Graeca & prisca exemplaria Ó Michaele Villanovano secund˛ recogniti, & locis innumeris denu˛ castigati. A diecta insuper ab eodam scholia nunc primum explicatur, & exoleta urbium nomina ad nostri seculi morem exponuntur. Quinquagenta illae quoque cum vetrum tum recentium tabulae adnectuntur, varijque incolentium ritus & mores explicantur.
Prostant Lugduni apud Hugonem Ó Porta. M. D. XLI.
[Colofon:] Excudebat Gaspar Trechsel, Viennae M.D.XLI.
Met 50 kaarten in houtsnede op 98 bladen in 1 halflederen band ; 42 x 30 cm.
Nordenski÷ld, Facsimile atlas 23; Israel, Catalogue twenty-five 38; vgl. Sijmons, Catalogue of atlases 285.
Met aan Abraham Ortelius toegeschreven handschriftelijke annotaties in tekst en kaarten.
Provenance (autograaf op de titelpagina): Abraham Ortelius; ook ooit in bezit geweest van: Laurentius Deechbroot, Joannes Frarinus Parisiensis en Georgius Klosz.
* Bruikleen Asher Rare Books, IJmuiden

Deze uitgave staat bekend als de tweede Servetus editie, de 'editio secunda Serveti'. De voorgaande Servetus-editie verscheen in 1535, gebruikmakend van de houtblokken van de vroegere uitgaven uit 1522 en 1525. De kaarten behoren geografisch gezien niet tot het beste wat in die tijd voorhanden was. Wel maakte Servetus in de tekst meer gebruik van moderne plaatsnamen en maakte hij vele kritische annotaties bij Ptolemaeus, een van de merites van zijn werk. Michael Servetus nam als voorvechter van het vrije denken geen blad voor de mond. De eerste editie bevatte nogal wat expliciete, niet door iedereen gewaardeerde meningen over landen, volkeren en personen. Hij protesteerde ook tegen de inmiddels aangenomen naam 'Amerika' voor de Nieuwe Wereld (die voor het eerst voorkomt op de wereldkaart in deze 'Ptolemaeus'). De tekst over Palestina werd hem fataal. Het was een van de redenen om hem tot de brandstapel te veroordelen. Helaas is deze editie uit 1541 gezuiverd van opruiende taal.
De UB bezit beide uitgaven. Het meest boeiende van dit exemplaar is dat het afkomstig is uit het bezit van Ortelius. Diplomatiek als hij was zal hij de voorkeur gegeven hebben aan deze 'neutrale' uitgave. Interessant zijn behalve de provenance ook de annotaties die Ortelius hier en daar in de tekst en kaarten plaatste.


 

Bibliotheca sive antiquitates urbis Constantinopolitanae, uitgave Straatsburg 1578
Bibliotheca sive antiquitates urbis Constantinopolitanae.
Argentorati, excudebat Nicolaus Wyriot, Anno M. D. LXXVIII.
Tezamen met 3 gedrukte werken en 2 handschriften in 1 perkamenten band ; 21,5 x 16,5 cm.
Met een aantekening in handschrift m.b.t. Johannes Hartungus op A2r.
Provenance (autograaf op de titelpagina): 'Abrahami Ortelij' en 'C. Gevartii'.
* Hs. XX A 16 (4)

Dit werkje, dat ook uitstekend in Ortelius' boekenkast paste, is een vertaling in het Latijn van Johannes Hartungs Griekse manuscript. Het bevat een bibliografisch overzicht van werken over de oudheden van Constantinopel. Het dunne boekje moet later met een aantal andere kleine publicaties en handschriften samengebracht zijn in ÚÚn band.